Połów ryb przy użyciu piór na Malajach
Połów ryb przy użyciu piór na Malajach
W książce Oliviera van Norta (1610: 48) doszukałem się najstarszego znanego mi wizerunku sztucznej przynęty wykonanej z piór, przedstawionego w światowej literaturze (w książce Barnes z 1496 r., w której opisano muszki, nie podano ich wizerunków).
O ile mi wiadomo ta pozycja nie została odnotowana przez badaczy historii rybołówstwa. Praca Norta stanowi relację z podróży po wodach południowo-wschodniej Azji w latach 1598-1601. Nadmienię jeszcze, że ta książka jest białym krukiem i nie jest dostępna w polskich zbiorach publicznych. Konsultowany egzemplarz znajduje się w bibliotece Uniwersytetu Helsińskiego.
Na rysunku na s. 48 widać sześć łodzi odbywających połów. W czterech z nich siedzą po dwie, a w dwóch po trzy osoby. Z każdej łodzi jest wypuszczona jedna linka przez osobę siedzącą na rufie. Nie miałem możliwości zrobić odbitki tego rysunku, więc odrysowałem jego fragment. Na przedstawionym niżej rysunku widać łódź z dwoma osobami, oraz wypuszczoną linkę, na końcu której znajduje się przynęta składająca się
-19-
prawdopodobnie z dwóch piór (Nort zapewne chciał podkreślić połów przy użyciu piór, więc celowo wiernie przedstawił ich kształt). Przy rysunku zapisano informację o połowie ryb koło Borneo: „Ces pescheurs peschent avec des cordelettes, ausquelles sont certaines plumes & hamecons, continuellement retirans a soi poisson” (tekst starofrancuski). W dosłownym przekładzie brzmi to: „Ci rybacy łowią na linki, przy których są jakieś pióra i haczyki, ciągle przyciągając do siebie rybę”.
Opisy metody w literaturze XX w.
Połów tą metodą został opisany w literaturze z XX w. w różnych częściach Pacyfiku. Poniżej podaję znane mi zapisy, choć z pewnością jest ich znacznie więcej.
* Na Filipinach Aldaba (1932) odnotował: „Rybacy z Naic i Orion stosują linkę trollingową zwaną sibid-sibid, do której zakłada się haczyk z białymi piórami kur przywiązanymi wokół pierścienia bambusowego. Połów odbywa się z szybko płynącej łodzi tak, że gdy linka jest ciągnięta po wodzie upierzony pierścień ciągle się obraca. Obracające się pióra mają wabić ryby”.
* Talavera i Montalban (1932) podali podobny opis sibidsibid. Połów odbywał się przy użyciu linki o długości 20-50 m. Do haczyka z żelaza lub miedzi przymocowano pierścień z białymi piórami kur lub kawałkami białej tkaniny. Często nie było pierścienia, a pióra lub tkanina były przywiązane bezpośrednio do haczyka. Łowiła tylko jedna osoba z łódki z żaglem.
* Beaglehole’owie (1938) wspomnieli o stosowaniu muszki z piór różnych ptaków, w tym z białej rybołówki i gołębia, na wyspie Pukapuka.
* Domantay (1940) stwierdził, że jedną z najważniejszych metod połowu tuńczyków jest sztuczna muszka. Wędzisko bambusowe miało 4 m długości. Do jego końca przymocowano dwie linki - jedną na sztuczną, a drugą na żywą przynętę. Przypon o długości 30 cm był z drutu - pojedynczego lub podwójnego (w tym przypadku skręconego). Sztuczna muszka była wykonana z piór częściowo owiniętych kawałkiem różowej tkaniny i suszonej skóry ryby. Białe pióra uznawano za najlepsze. Na drugi haczyk zakładano rybkę.
* Parry (1954) opisał połów na Malajach. Sztuczna przynęta była wykonana przez przywiązanie kilku kawałków kolorowej wełny o długości jednego cala na haczyku nr 7 lub 8. Po ujrzeniu ryby żerującej na powierzchni zarzucano przynętę na odległość około 15 jardów od łodzi i pozwolono jej się zatopić. Następnie podciągano muszkę szybkimi ruchami.
-20-
* Legand (1950) opisał połów na muszkę na wyspach na Pacyfiku. Wspomniał on o stosowaniu przynęty z piór na małym haczyku. Zaznaczył, że na Tahiti mieszkańcy często mieli całą kolekcję takich muszek na czapce.
Komentarz
Dostępne obecnie informacje wskazują, że połów ryb przy użyciu piór przymocowanych do haczyka i naśladujących rybkę, rozwinął się niezależnie w wielu regionach świata. Potwierdza to połów tuńczyków opisany przez Aeliana w starożytnej Grecji (zob. P&L nr 18), połów bolenia we wschodniej Europie na tzw. „piórko” (na razie znany z relacji sięgających XIX w.), a także stosowanie zbliżonej przynęty u wybrzeży Afryki. Również na Atlantyku łowiono dawniej na przynęty wykonane z piór, o czym świadczą rysunki u Duhamela du Monceau (1769; 1772) i zapis Coucha (1862, III:81) o przynęcie z białego pióra do połowu pospolitego rdzawca (Pollachius pollachius). Obserwowanie zachowania się ryb drapieżnych doprowadziło do niezależnego wypracowania przez dawnych rybaków podobnych przynęt służących do ich połowu.
Warto tu zwrócić uwagę, że większość tych przynęt stosowano podczas połowu z łodzi, w dodatku ryb występujących w morzu. Te ryby są znacznie mniej ostrożne, niż ryby słodkowodne. Ich połów nie wymaga też finezyjnej linki ani dalekich rzutów, lecz jedynie wypuszczania przynęty za łodzią lub pionowego opuszczania jej. Z tego względu prawdopodobnie połów na przynęty z piór w rzekach rozwinął się później, dopiero wraz z postępem w rozwoju sprzętu. Dotyczy to zwłaszcza muszek łososiowych i do połowu bolenia.
Literatura cytowana:
Aldaba V.C. 1932. Fishing methods in Manila Bay. Philippine Journal of Science, 47: 405-421.
Beaglehole E. i P. 1938. Ethnology of Pukapuka. Bernice P. Bishop Museum Bulletin, 150.
Couch J. 1862. A history of the fishes of the British Islands. T. I-IV. London.
Domantay J.S. 1940. Tuna fishing in southern Mindanao. Philippine Journal of Science, 73(4): 423-434.
Duhamel du Monceau. 1769 i 1772. Traité général des pêches, et histoire des poissons. Description des arts & metiers, VI i XXI. Paryż.
Legand M. 1950. Contribution à l’étude des méthodes de pêche dans les territoires Français du Pacifique sud. Journal de la société des océanistes, 6(6): 141-184.
Nort O. van. 1610. Description du penible voyage fait entour de l’univers. Amsterdam.
Parry M.L. 1954. The fishing methods of Kelantan and Trengganu. Journal of the Royal Asiatic Society, Malayan Branch, XXVII (2): 77-144
Talavera F., Montalban H.R. 1932. Fishing appliances of Panaz, Negros, and Cebu. Philippine Journal of Science, 48: 429-483
