O pstrągach Białego Dunajca

Napisane przez dr Stanisław Cios.

Przedstawiony tu materiał, zebrany wówczas, znacznie odbiega od tego w moich wcześniejszych opracowaniach na łamach P&L. Dotychczas materiał pochodził bowiem z pojedynczych ryb złowionych w różnych latach (czyli małe próby z licznych wyjazdów), albo z wielu ryb z zawodów (czyli duże próby z jednego lub dwóch dni). W Białym Dunajcu natomiast pozyskałem stosunkowo liczny materiał z okresu około dwóch tygodni, który uporządkowany chronologiczne pozwolił zaobserwować pewne zmiany w zachowaniu się ryb związane z wahaniami poziomu wody. Umożliwiło to także dokonanie interesującego porównania zachowania się pstrągów i lipieni.

Warunki połowu

Godne uwagi były warunki pogodowe, które w istotny sposób rzutowały na żerowanie ryb i wyniki wędkarskie, a także na wnioski końcowe.

• 25 lipca - 12 sierpnia 2003 r. 25 lipca nad Podhalem przeszła burza. Dwa dni później woda była podwyższona i ryby żerowały dobrze, co zresztą widać w dużej liczbie ofiar w ich żołądkach. Przez kolejne dwa dni były znowu ulewy i woda podniosła się o ponad pół metra i była brudna. Nad Dunajcem zjawiłem się ponownie 31 lipca. Woda była jeszcze stosunkowo wysoka, ale można już było łowić (widzialność na ok. 20 cm). W kolejnych dniach nie było już deszczu i woda systematycznie, choć wolno, opadała i przeczyszczała się. Zazwyczaj łowiłem na nimfę relaksowo przez około 2-4 godziny po południu.
• 18 lipca – 11 sierpnia 2004 r. Lipiec generalnie był „mokry” i ciągle padał deszcz. Od 26 do 30 lipca padało prawie bez przerwy i na wielu ciekach podkarpackich była powódź. Poziom wody w Białym i Czarnym Dunajcu podniósł się o około 150 cm. Pierwszego sierpnia woda była już czysta, ale podwyższona o około 60 cm. W następnych dniach nie było już większych opadów mających wpływ na poziom i przezroczystość wody, a jej poziom wolno, ale systematycznie opadał.

W 2003 r. pozyskałem do analizy 17 pstrągów w przedziale 25-29 cm. W 2004 r. było 11 ryb w przedziale 25-45 cm, przy czym większość z nich miała powyżej 30 cm. W obu latach część ryb pochodziła od wędkarzy spotkanych nad wodą, którym dziękuję za nieocenioną pomoc i zrozumienie dla moich zainteresowań (czasem wędkarze odmawiają mi udostępnienia żołądka, wysuwając kuriozalne powody, np. że żona nie będzie chciała jeść wypatroszonej ryby!).

Odżywianie się ryb

 1. Generalnie najbardziej intensywne było żerowanie pstrągów podczas wysokiej i przeczyszczającej się wody. Było to szczególnie dobrze widoczne w 2003 r., zarówno w przypadku relatywnie wysokiej średniej liczby ofiar na rybę (od 100 do 200), jak i w dużej liczbie brań. Później w kolejnych dniach było mniej ofiar, coraz mniej brań, jak również coraz trudniej było złowić większe ryby.

Nieco inaczej było w 2004. Średnia liczba ofiar była niska (6!). Nie należy tego interpretować jako oznaki słabego żerowania ryb, gdyż było ono dobre (liczne brania). Brak ofiar wynika ze znacznie większej powodzi, niż w 2003 r. W 2004 r. szła tak wysoka woda, że w niektórych miejscach rzeka zmieniła koryto. Zapewne w czasie przemieszczania się kamieni wiele bezkręgowców uległo zagładzie, a inne zmuszone zostały do wejścia w głąb podłoża. Z tego względu po przeczyszczeniu się wody, ilość spływających z wodą bezkręgowców była zapewne znacznie mniejsza w 2004 r., niż w 2003 r. Jest to istotne

-2-

Tabela nr 1. Zawartość żołądków 17 pstrągów potokowych złowionych w Białym Dunajcu w lipcu i sierpniu 2003 r. (skróty: l – larwa, k – kokon, p – poczwarka, pp – pływająca poczwarka chruścika, sub – subimago, im – imago).

                                     27.VII   31.VII     1.VIII  2.VIII  5.VIII  6.VIII  8.VIII    9.VIII    10.VIII

Liczba ryb:                      3          1             1          3          3          3          1          1          1

Chruściki

  Rhyacophila l                38          1           28        20          5          7        12          4          3

  Rhyacophila k                                                                                    1          1

  Rhyacophila p                                              22          3

  Rhyacophila pp                                              2          2

  Rhyacophila im ♂                                                                                         1           

  Hydroptila l                          2                                    1                      1

  Hydropsyche l                                  3

  Hydropsyche pp                            10

  Psychomyia pusilla pp                    1

  Limnephilidae l                                              4                                 1

  n. det. l                                             1

Jętki

  Baetis l                             140          2           23        34        18        26          7        10        21

  Baetis sub                             2                                    2        49        18          4        13          3

  Baetis im ♀                          4                                    3          2          3                     6

  Seratella ignita l                22        51             6        21        17          7        12          4          1

  S. ignita sub                                                                1        24        26          2          8

  Heptageniidae l                    3          3             1                                  1          1

  Oligoneuriella rhenana l    1

Muchówki

  Chironomidae l                  15                      96        32          2                   33

  Chironomidae p                 48                      11          4          4          1                     2

  Chironomidae im                 2                         1                                  4          1

  Simuliidae im                       2                                    1                                  1                      2

  Tipulidae l                            1                         1          1

  n. det. p                                 1

Widelnice

  Leuctra l                                                          1                                             1

  Leuctra im                                                                                          1          2          1

  Perlodidae l                          1

Coleoptera

  n. det. l                                                                        1

Gammaridae                         19        12             2          1

Erpobdella                                                                                                                               1

Lymnaea                                                                                                                                  1

Bezkręgowce lądowe

  Homoptera                            3                                    1                      1                     2

  Aphididae                             2                                                                                               1

  Formicidae                           2                                    2                      2          1

  Lepidoptera l                        1

 -3-

  Diptera l                                                          1

  Diptera im                            1                         1                                  5          1

  Hymenoptera                                                              1                                 3

  Apidae                                                                                                2

  Aranei                                   1                         1          1                      1

Razem                               311        81         201      132      121      108        83        50        33

Liczba ofiar/1 rybę           104        81         201        41        40        36        83        50        33

Tabela 2. Zawartość żołądków 11 pstrągów potokowych złowionych w Białym Dunajcu w sierpniu 2004 r. (skróty: l – larwa, k – kokon, p – poczwarka, pp – pływająca poczwarka chruścika, sub – subimago, im – imago).

                                           1.VIII  3.VIII  4.VIII  5.VIII

        Liczba ryb                         4          5          1          1

Chruściki

  Rhyacophila l                                      3        18          7

  Rhyacophila k                         1          3

  Rhyacophila pp                       1          1

  Psychomyia pusilla im           1

  Limnephilidae l                                  1

  n. det. pp                                                         1

Jętki

  Baetis l                                     4          6          7          2

  Baetis s                                              11          3          2

  Oligoneuriella rhenana l       2

  Seratella ignita l                     2

  Heptageniidae l                                  1

  Heptageniidae sub                                          1

Muchówki

  Tipulidae l                               1

  Limoniidae p                                                  1

  Tabanidae l                             3

  n. det. p                                    1

Leuctra (widelnica) im                                                1

Erpobdellidae (pijawka)                                  4

Gammaridae (kiełże)                2

Bezkręgowce lądowe

  Coleoptera (chrząszcze) im   1

  Hymenoptera im                                            1

  Formicidae (mrówki)             1          1                      1                       

  Lumbricidae (dżdżownice)    1          1          1

Ryby

 Barbatulus barbatulus (ślizy)             2                     2

  n. det.                                       2          1           

Razem                                     23        31        37       15

Liczba ofiar/1 rybę                 6          6        37       15

-4-

Tabela 2. Długość (w mm) i masa (w gramach) pstrągów potokowych złowionych w Białym Dunajcu w 2004 r.

Ryba    Długość     Masa

1                  255        160

2                  257        210

3                  290        300

4                  330        430

5                  340        422

6                  372        590

spostrzeżenie, które należy uwzględniać podczas wyciągania wniosków z analizy zawartości żołądków ryb.

2. Interesujące są dane dotyczące chruścików Rhyacophila. Niewątpliwie w Białym Dunajcu jest ich dużo. Z tab. 1 wyraźnie widać, że duży wpływ na ich dostępność dla ryb ma wysoka woda, która powoduje zwiększony dryft zarówno larw, jak i poczwarek (w kokonach). Najwięcej osobników występowało bowiem 1-2 sierpnia 2003 r.

3. Interesująca jest obecność subimagines jętek Baetis i Seratella w 2003 r. Pojawiły się one w żołądkach ryb w większej liczbie już 5 sierpnia, kiedy woda była jeszcze lekko mętna. Były one głównymi owadami pobieranymi z powierzchni wody.

4. Interesująca jest obecność kiełży tylko podczas wysokiej wody. W tych warunkach wzrasta ich dostępność dla ryb w Białym Dunajcu latem, gdyż są wymywane z odcinków z wolniejszą wodą lub spod kamieni.

5. Ślizy. Miały one długość 7-8 cm. Nierozpoznane osobniki zapewne również były ślizami.

Kondycja ryb

Pstrągi z Białego Dunajca były w znakomitej kondycji - grube i waleczne. Obrazują to dane przedstawione w tab. 3. W Polsce rzadko spotykałem takie wypasione pstrągi. Zresztą wystarczy porównać pstrągi z Białki i Białego Dunajca, by się przekonać o różnicy w stanie środowiska.

Należy to wiązać z żyznością wody i wynikającą z tego dużą ilością pokarmu. To zaś wiąże się z licznymi zanieczyszczeniami uchodzącymi głównie z gospodarstw domowych do rzeki. Wydaje się, że obecnie ilość zanieczyszczeń nie stanowi zagrożenia dla bytu ryb (nie wypowiadam się na tematu ewentualnego wpływu zanieczyszczeń na rozród ryb i przeżywalność ikry). W pewnym sensie może nawet ta ilość jest korzystna dla wędkarzy.

Obserwacje wędkarskie

1. Generalnie w Białym Dunajcu wyniki wędkarskie były dobre. Dużo było zwłaszcza drobnych pstrągów (do 30 cm). Podczas wysokiej (także czystej!) wody większe ryby często się spinały w trakcie holu (były one bardzo waleczne z uwagi na znakomitą kondycję). Czasem co trzecią lub czwartą rybę (zwłaszcza te mniejsze) udało mi się wyholować. Tę niską efektywność zacięć przypisałbym faktowi, że podczas wysokiej wody ryby musiały błyskawicznie i niezbyt precyzyjnie chwytać przynętę, bo przepływała ona szybko. Zauważyłem, że zwiększenie rozmiaru haczyka (np. z #10 na #8 z szerokim kolankiem) zwiększało chwytność muszki, ale w przypadku małych pstrągów (ok. 20 cm) prowadziło do poważniejszych ran. Z tego względu zaniechałem stosowania muszek wykonanych na większych haczykach.

2. Późnym popołudniem i wieczorem pstrągi często żerowały powierzchniowo. Co ciekawe, miało to miejsce przy podwyższonej i nieco mętnej wodzie (widzialność na ok. 30 cm). Były

-5-

to jednak głównie mniejsze ryby, choć spotkani wędkarze informowali mnie o żerowaniu dużych ryb o zmierzchu.

3. Prawie wszystkie ryby zostały złowione przeze mnie na nimfę. Nie zauważyłem preferencji ze strony ryb dla określonych wzorów much, na co duży wpływ miał stan wody. Z zasady skuteczniejsze były większe muszki, gdyż były lepiej widoczne dla ryb. Niektórzy spotkani nad wodą wędkarze też mieli dobre wyniki, ale na duże mokre muchy i streamery.