O lipieniach Białego Dunajca

Napisane przez Seba.

W trakcie mojego pobytu nad Białym Dunajcem latem 2003 r. złowiłem cztery lipienie. Materiał jest więc skromny. Jednakże porównanie danych o odżywianiu się lipieni i pstrągów z tej rzeki pozwala wyciągnąć kilka interesujących wniosków.

Odżywianie się ryb

1. Generalnie lipienie żerowały dosyć dobrze, o czym świadczy wysoka średnia liczba ofiar (93). Należy też zwrócić uwagę, że wiele ofiar (zwłaszcza Rhyacophila), była dużych wymiarów.

2. Podobnie jak w przypadku pstrągów do najważniejszych ofiar lipieni należały chruściki Rhyacophila. Jednakże są tu pewne istotne różnice. Po pierwsze, lipienie zjadły znacznie więcej larw, niż pstrągi. Po drugie, w żołądkach było znacznie więcej pustych kokonów poczwarek (charakterystycznie ściśniętych i powyginanych). To zaś może oznaczać, że:

• Lipienie zjadały wiele poczwarek (więcej, niż pstrągi) w ostatnim tygodniu podczas podwyższonej wody. Nie wykluczam, że mógł to być wówczas nawet ich podstawowy pokarm w tych warunkach, mając na względzie słabsze żerowanie lipieni podczas mętnej wody. Lipienie zapewne pobierały wtedy niewiele pokarmu (ale za to o większych wymiarach), gdyż trudno je było złowić.
• Enzymy żołądkowe pstrągów (w odróżnieniu od lipieni) mogą rozpuszczać kokony. Za tą tezą mógłby przemawiać fakt, że pstrągi wykazują silniejsze drapieżnictwo, niż lipienie, więc ich enzymy mogłyby być przystosowane do rozpuszczania większych ofiar i twardszych elementów (np. kości). Udowodnienie tej tezy wymagałoby jednak specjalistycznych badań. Moim zdaniem jest to jednak mało prawdopodobne, gdyż dotychczas nie stwierdziłem kokonów, które byłyby częściowo strawione, a w niektórych wodach w Finlandii często spotykałem ryby w żołądkach lipieni.
• Opróżnianie żołądka u pstrągów trwa krócej, niż u lipieni. Jest to możliwa hipoteza, ponieważ żołądek pstrąga jest większy (przystosowanie do pobierania dużych ofiar) i puste kokony szybciej mogłyby opuścić żołądek. U lipienia natomiast w żołądku pozostaje wiele większych niestrawialnych elementów przez dłuższy okres (co najmniej kilka dni). Z danych przedstawionych w tab. 1 w części o pstrągach wynika, że pstrągi pobierały poczwarki w kokonach głównie podczas wysokiej, ale przeczyszczającej się wody. W ciągu kilku następnych dni w żołądkach nie było już prawie śladu po kokonach. Możemy założyć, że również lipienie pobierały kokony w tym samym czasie, gdyż były one wtedy dostępne w największej ilości (warto zwrócić uwagę, że u lipieni nie było ani jednej poczwarki, lecz same stare kokony). Jednakże pozostały one w ich żołądkach przez tydzień, a może nawet 10 dni. Moim zdaniem jest to prawdopodobna hipoteza, która pozwala ustalić jak długo w warunkach naturalnych w lecie w żołądku lipienia pozostają większe niestrawialne przedmioty (np. domki chruścików lub patyczki). To zaś z kolei jest istotną praktyczną wskazówką mającą zastosowanie przy retrogresywnym wnioskowaniu o charakterze żerowania lipieni. Uważny wędkarz nie powinien tego przegapić, lub traktować jak przysłowiową musztardę po obiedzie, gdyż niemal identyczne warunki, do tych opisanych tutaj, trafiają się co najmniej kilka razy w ciągu roku.

3. Kolejna różnicą w stosunku do pstrągów to żerowanie lipieni na ślimakach przytulikach (Ancylus fluviatilis). Mimo występowania przytulików u wielu lipieni i pstrągów z różnych wód w Polsce, nadal nie mam jasności, czy te ślimaki są pobierane w trakcie spływania, czy też są zdrapywane bezpośrednio z dna.

Kondycja ryb

 W tab. 2 przedstawione są dane dotyczące długości i masy ryb. Podobnie jak w przypadku pstrągów, również kondycja lipieni była dobra, choć liczba analizowanych ryb była niewielka. Woda dobrze służy więc i temu gatunkowi.

Wnioski wędkarskie

Potwierdzają się moje wcześniejsze obserwacje (np. zob. P&L nr 3), że w czasie mętnej wody trudno złowić lipienie, gdyż ich żerowanie jest słabsze. W zasadzie jedynie w przypadku przepuszczenia muszki koło samego pyszczka jest szansa skuszenia ryby. Z tego względu największe prawdopodobieństwo powodzenia daje większa nimfa, np. na haczyku #8.

Tabela nr 1. Zawartość żołądków 4 lipieni złowionych w Białym Dunajcu 9-10 sierpnia 2003 r.

Chruściki

  Rhyacophila l                                51

  Rhyacophila k                               15

  Rhyacophila im ♂                           1

  Hydroptila l                                     3

Jętki

  Baetis l                                         171

  Baetis sub                                      13

  Baetis im ♀                                   12

  Seratella ignita l                           68

  S. ignita sub                                   12

  Heptageniidae l                               2

Muchówki

  Chironomidae (ochotki) l             34

  Chironomidae p                               4

  Chironomidae im                            1

  Simuliidae (meszki) l                    10

  Simuliidae im                                  1

  Tipulidae (komarnice) l                  2

  n. det. l                                             1

Leuctra (widelnica) l                         1

Erpobdella (pijawki)                         2

Ślimaki

  Ancylus fluviatilis (przytulik)       50

  n. det.                                               1

Bezkręgowce lądowe

  Diptera (muchówki) im                  7

  Coleoptera (chrząszcze) im            2

  Hymenoptera (błonkówki)             1

  Formicidae (mrówki)                      3

  Homoptera (pluskwiaki)                 2

  Aphididae (mszyce)                        1

  Lepidoptera (gąsienice) l                1

  Aranei (pająki)                                1

Razem                                           373

Liczba ofiar/1 rybę                        93

Tabela 2. Długość (w mm) i masa (w gramach) lipieni z Białego Dunajca

Ryba    Długość      Masa

1                  315        290

2                  324        290

3                  340        470

4                  385        520