Niektóre włoskie doświadczenia z gospodarką lipieniem
Niektóre włoskie doświadczenia z gospodarką lipieniem
Poniżej przedstawiam ciekawsze informacje, dotyczące gospodarki lipieniem pod kątem wędkarskim we Włoszech, zawarte w rozdziałach 5 i 6 w opracowaniu pt. Ecologia e gestione del temolo Thymallus thymallus, esperienze Italiane ed Europee a confronto, z konferencji nt. lipienia w 2000 r. w Pontevecchio di Magenta. Sądzę, że mogą one zainteresować niektóre osoby w Polsce zajmujące się tą rybą, z uwagi na zbliżone problemy w obu krajach, a zwłaszcza ogromną presję wędkarską i postępującą degradację środowiska naturalnego.
Przedstawione informacje dotyczą głównie następujących rzek:
1. Sesia. Odcinek od źródeł do Doccio di Quarona (nazywany tu 1a) jest zarządzany przez Società Valsesiana Pescatori Sportivi. Odcinki niżej są zarządzane odpowiednio przez władze prowincji w Vercelli i Federazione Italiana Pesca Sportiva.
2. Adda. Odcinek górny na terenie prowincji Sondrio (2a) jest zarządzany przez Unione Pesca Sportiva. Krótki odcinek poniżej (do ujścia Lario) (2b) jest zarządzany przez władze prowincji Como i Lecco.
3. Adyga. Dwa górne odcinki są zarządzane przez Associazione Pescatori Dilettanti di Trento (3a) i Associazione Pescatori Dilettanti Vallagrina di Rovereto (3b). Władze prowincji Verona zarządzają odcinkiem na swoim terenie (3c).
Wymiar ochronny
Z założenia wymiar ochronny (długość całkowita) powinien zapewnić rybom możliwość odbycia tarła co najmniej raz w życiu. We wspomnianych wodach stwierdzono, że samce i samice przystępują do tarła dopiero w trzecim roku życia. Z uwagi na zróżnicowane tempo wzrostu u poszczególnych ryb, wymiar powinien chronić 95% populacji. W przypadku populacji zbyt małych, jak na istniejące warunki, postuluje się wprowadzenie wymiaru, który umożliwiłby rybom odbycie tarła dwa razy. Poniżej omówione są rozwiązania dla tych rzek.
Sesia. Na górnym odcinku obowiązuje wymiar 38 cm (wymiar przewidziany przez władze regionu Piemonte wynosi 28 cm). Do lat 1991-1992 (wówczas była tam katastrofalna powódź) wymiar wynosił 30 cm. Z badań tempa wzrostu wynika, że wystarczyłby wymiar 37 cm dla ochrony jednego tarła, a 43 dla dwóch.
Adda. 2a – do 1999 r. wymiar wynosił 33 cm, a od 2000 r. – 35 cm. Z badań tempa wzrostu wynika, że wymiar 35 cm jest właściwy dla ochrony jednego tarła, a 42 cm dla dwóch. 2b – wymiar wynosi 30 cm, choć według przepisów regionu Lombardia jest 25 cm.
Adyga. We wszystkich wspomnianych odcinkach obowiązuje 30 cm, zgodnie z przepisami władz prowincji. Z badań tempa wzrostu wynika, że wymiar 39 cm jest właściwy dla ochrony jednego tarła, a 44 dla dwóch.
Wymiar ustanowiony w przepisach władz regionalnych i prowincjonalnych[1] dla tych trzech rzek jest zdecydowanie za niski. Z uwagi na stosunkowo liczną populację lipieni w
-14-
Addzie i Adydze wystarczy wymiar odpowiednio 35 i 39 cm. Dla Sesia należałoby wprowadzić 43 cm.
Liczba zabijanych ryb
Adda. 2a – do 1999 r. był limit dzienny (3 ryby) i roczny (30 ryb) przypadający na wędkarza. Od 2000 r., w związku z pojawieniem się problemu kormoranów, ustanowione nowe limity – odpowiednio 1 i 10 ryb. 2b – limit wynosi 5 ryb dziennie (brak rocznego).
Adyga. 3a - limit wynosi 5 ryb dziennie (brak rocznego). 3b - 3 ryby dziennie i 200 rocznie. 3c – 3 ryby dziennie (brak rocznego).
Sesia. 1a - do 1992 r. limit wynosił 3 ryby dziennie i 45 rocznie (połów dozwolony tylko w październiku i listopadzie). W latach 1993-1997 był zakaz połowu lipienia. Od 1998 r. – 1 ryba dziennie i 3 ryby w sezonie.
Na podstawie rejestrów połów z lat 1981-1999 oszacowano liczbę łowionych ryb i charakter presji wędkarskiej. Stwierdzono, że w przypadku Addy niewielka grupa wędkarzy (7%) odławia rocznie aż 27% ryb. Z tego względu rekomenduje się ograniczenie łącznej liczby odławianych ryb, co ma zapewnić bardziej równomierny i sprawiedliwy ich rozdział.
Okres ochronny
Należy rozróżnić dwa rodzaje okresów ochronnych. Pierwszy, to okres, kiedy nie wolno łowić lipienia (w ogóle), drugi - kiedy nie wolno zabijać złowionych ryb. We wspomnianych wodach lipienie wolno zatrzymać (zabić) tylko w następujących okresach:
Adda – od drugiej niedzieli maja do pierwszej niedzieli października.
Adyga – od 1 maja do 30 września.
Sesia – w październiku i listopadzie.
W ostatnich latach zezwolono na połów w Addzie i Adydze jesienią po rozpoczęciu okresu ochronnego. W Sesia natomiast nie wolno nawet „próbować łowić” lipienia. Poniżej podane są okresy, kiedy wolno łowić (z zabiciem) lipienie w innych prowincjach włoskich:
Region Prowincja Okres połowu
Emilia Romagna - 1.VI-31.IX
Emilia Romana Modena zakaz połowu do końca 1999 r.
Friuli-Venezia Giulia - 1.VI - ostatnia niedziela września
Lazio - 1.IV-31.I
Liguria - pierwsza niedziela maja – druga niedziela września
Lombardia - 1.V-15.XII
Lombardia Bergamo 1.V-15.XII
Lombardia Como 30.IV - pierwsza niedziela października
Lombardia Lecco 30.IV - pierwsza niedziela października
Lombardia Lodi 16.IV-30.XI
Lombardia Mediolan 1.V-15.XII
Lombardia Sondrio druga niedziela maja – 31.VIII
Piemonte - pierwsza niedziela czerwca - pierwsza niedziela października
Piemonte Vercelli 1.X -30.XI
Trentino-Alto Adige Bolzano 21.IV-30.XI
Trentino-Alto Adige Trento 30.IV-1.X
Umbria - 16.IV-14.I
Valle d’Aosta Aosta 1.V - pierwsza niedziela października
Veneto Bellono 16.V – ostatnia niedziela września
Veneto Padwa 1.VI – ostatnia niedziela września
-15-
Veneto Treviso 16.V – ostatnia niedziela września
Veneto Verona 16.IV – ostatnia niedziela września + sztuczna muszka w
październiku
Veneto Vicenza 1.VI – czwarta niedziela września
Zwraca uwagę powszechny zakaz połowu lipienia jesienią, gdyż w tym czasie rzeki są zamknięte dla wędkarzy z uwagi na tarło pstrąga. Ponieważ po tarle lipienie często są wyczerpane, co prowadzi do podwyższonej śmiertelności, zaproponowano przesunięcie otwarcia sezonu wędkarskiego na lipiec lub sierpień, z jednoczesnym wydłużeniem okresu połowu jesienią do listopada. Proponuje się także, by w wodach, w których lipień wymaga szczególnej ochrony, zakazać w ogóle wędkowania w okresie ochronnym tej ryby.
Ograniczenia w zakresie sprzętu
W przypadku wód, w których znacznie ogranicza się liczbę zabijanych ryb, wskazane byłoby zakazanie metod połowu, pozwalających (przynajmniej teoretycznie), złowienie większej liczby ryb w krótkim czasie. Dotyczy to zwłaszcza metody tzw. camolera (po polsku – pałeczka tyrolska), która jest zakazana w regionie Piemonte i przedmiotem ograniczeń sezonowych w górnej Addzie.
W celu zmniejszenia śmiertelności ryb, zwłaszcza tam gdzie wypuszcza się wiele złowionych ryb, postuluje się używanie haczyków bezzadziorowych. Choć brak jest danych o wpływie stosowania takich haczyków na śmiertelność lipieni, to jednak z badań nad innymi rybami łososiowatymi należy przyjąć, że również u lipienia obniżają one śmiertelność.
Postuluje się również rozszerzenie zasady połowu tzw. a piede asciutto (tj. suchą nogą, czyli bez wchodzenia do wody), a także zakaz przechodzenia przez rzekę w okresie tarła i pewien okres po nim.
Strefy ochronne
W celu skuteczniejszej ochrony lipienia postuluje się utworzenie stref, w których te ryby mogłyby rozwijać się w sposób naturalny. Umożliwi to: dokonanie oceny wielkości naturalnej populacji w danej wodzie, stworzenie stada tarłowego, a także zasiedlenia innych odcinków tej rzeki przez narybek. W tym celu należy tworzyć dwojakiego typu odcinki:
- z całkowitym zakazem wędkowania,
- z zakazem zabijania ryb (No-Kill).
W doborze odcinka należy uwzględnić: dostępność stanowisk i pokarmu, obecność drapieżników, problemy środowiskowe, itp.
Zarybienia
Rozróżnia się trzy rodzaje zarybień:
Introdukcję, czyli wprowadzenie lipienia do wód, w których on nie występował. Należy dokonać oceny, czy wprowadzenie nowego gatunku nie zakłóci delikatnej równowagi w ekosystemie wodnym. Udanych introdukcji dokonano w potokach Fibbio, Scoltenna, Aveto i Veliono, a także w jeziorze Livigno (na wysokości 1800 m n.p.m., rozród odbywa się w dopływie o nazwie Spool).
Reintrodukcję, czyli wprowadzenie lipienia do wód, w których on występował, ale wyginał. Należy dokonać analizy czynników, które sprawiły, że lipień zanikł. Udanych reintrodukcji
-16-
dokonano w rzekach Piane (w prowincji Bergamo), Adydze (w prowincji Verona) oraz Brenta i Bacchaglione w prowincji Vicenza.
Dorybianie, czyli wprowadzenie narybku lipienia do wód, w których on występuje. Jest to uzasadnione tylko w przypadku wód, w których naturalna populacja nie jest w stanie się utrzymać na poziomie optymalnym w danych warunkach. Dotyczy to zwłaszcza wód, w których odłów przekracza naturalną produkcję, zmiany w środowisku utrudniają rozród lub będących pod wpływem katastrofy naturalnej (np. powodzi). Nie należy dorybiać wód, w których jest wystarczająco dużo lipieni. Może to nawet odnieść odwrotny skutek - w przypadku przeniesienia chorób lub zwiększenia konkurencji wewnątrzgatunkowej. Problemem we Włoszech jest mała liczba wylęgarni produkujących lipienia – jednej dużej w Merano (w prowincji Bolano) i kilku małych nad Sesią, Addą i we Friuli. Z tego względu wiele narybku importuje się ze Słowenii i Austrii.
Zagrożenia dla lipienia
Najważniejsze zagrożenia dla lipienia we włoskich wodach są następujące:
- Zmiany w środowisku spowodowane działalnością człowieka. Chodzi o nadmierny pobór wody, konstrukcje uniemożliwiające migrację ryb, przebudowę koryta i brzegu, zanieczyszczenia fizyczne i chemiczne, a także spusty wody i osadów z różnych sztucznych zbiorników.
- Katastrofy naturalne, zwłaszcza powodzie.
- Presję wędkarską.
- Ptaki drapieżne, zwłaszcza kormorany. Od 1999 r. stanowią one duży i rosnący problem we włoskich rzekach, gdyż w dużej mierze pokarm kormoranów składa się z ryb łososiowatych, zwłaszcza lipienia.
Podsumowując te informacje wypada mi stwierdzić, że we Włoszech, podobnie jak i w Polsce, przepisy ustanowione przez władze publiczne są przestarzałe, nie odpowiadają założeniom teoretycznym i trudno je zmienić. Gospodarka rybami łososiowatymi, zwłaszcza wrażliwym lipieniem, wymaga dużej elastyczności, kompetencji decydentów i szybkiego reagowania na zmiany w środowisku. W zasadzie jest to możliwe tylko w systemie zdecentralizowanej gospodarki rybackiej, opartej o żmudne i wieloletnie badania. Wymaga też wsparcia ze strony władz administracyjnych, zwłaszcza jeśli chodzi o przeciwdziałanie postępującej dewastacji środowiska naturalnego.
[1] W systemie administracyjnym Włoch w skład regionu wchodzi kilka prowincji.
