Wędkowanie w Finlandii, cz.III Lipienie z Meltausjoki
Od 10 do 17 lipca 1999 przebywałem nad rzeką Meltaus, lewobrzeżnym dopływem Ounasjoki (ok. 80 km na północny zachód od Rovaniemi). Łowiłem głównie w dwóch miejscach – w Marivaara (tam miałem siedzibę) oraz ok. 25 km wyżej - w Unarikängas (poniżej jeziora Unari).
Od 10 do 17 lipca 1999 przebywałem nad rzeką Meltaus, lewobrzeżnym dopływem Ounasjoki (ok. 80 km na północny zachód od Rovaniemi). Łowiłem głównie w dwóch miejscach – w Marivaara (tam miałem siedzibę) oraz ok. 25 km wyżej - w Unarikängas (poniżej jeziora Unari).
Na całej rzece dłuższe odcinki z bystrzynami przeplatały się z wodą stojącą. Rzeka była szeroka na ok. 20-50 m, i tylko w niewielu miejscach możliwa do przejścia. Odcinek w Unarikängas to przełom (na długości ok. 100 m rzeka płynie nawet w głębokim kanionie); jest to zarazem jeden z najpiękniejszych terenów w Finlandii stworzonych przez przyrodę.
Przez cały okres było bardzo ciepło (temperatura powyżej 25oC). Woda była czysta (widzialność ok. 1 m), ale odcieniu brunatnym.
W rzece występuje głównie lipień. Pstrąg potowy jest nieliczny; złowiłem tylko dwa małe osobniki. Podobno jednak trafiają się tam duże osobniki (na parę kilogramów), zwłaszcza okresowo migrujące z jezior. W odcinkach ze stojącą wodą są też nieliczne szczupaki (na spinning złowiłem trzy osobniki po ok. 50 cm) oraz okonie.
Potencjalnym osobom zainteresowanym wędkowaniem w Laponii podaję, że w Marivaara znajduje się domek nr 427 Zarządu Lasów (z pełnym wyposażeniem na gaz, w tym lodówka i światło /brak prądu/), który można wynająć; rezerwację prowadzi firma Villi Pohjola, tel ++358-9-20344122, fax 205644349; www.metsa.fi). Domek ma dwie części – jedna na 6 osób druga na 8; opłata za jedną z nich wynosi 1200 FIM za tydzień w sezonie letnim (w innych okresach jest taniej). Koszt licencji – 100 FIM za tydzień. Obok jest też domek nr 428 (cena 1320 FIM), a w Unarinköngäs domek nr 429 (1920 FIM).
Odżywianie się i kondycja ryb
Zebrałem zawartość żołądków 21 lipieni. Oto ciekawsze spostrzeżenia:
1. Żerowanie nie było intensywne; średnia ilość ofiar na rybę wynosiła 63. W Unarikängas żerowanie było jednak znacznie bardziej intensywne niż w Marivaara. Przypisuję to głównie niższej temperaturze wody w Unarikängas, wynikającej z obecności jeziora. W wyniku upałów temperatura wody była wyższa w niższych partiach rzeki.
2. W Unarikängas lipienie żerowały również przez cały dzień (wskazywał na to stan
„nocnych”. Wskazywał na to nie tylko stan organizmów, ale również ich skład taksonomiczny. Na tym odcinku bowiem około północy był intensywny wylot chruścików, na których głównie żerowały ryby. Żerowanie ryb na tych chruścikach było zresztą bardzo charakterystyczne – krótkie i szybkie cmoknięcie.
3. Potwierdzają się moje obserwacje poczynione w rzekach Iijoki i Oudonjoki (patrz P&L za 1998) w sprawie roli samic chruścików Hydropsychidae. Również w tej rzece wystąpiło zjawisko żerowania praktycznie tylko na samicach, w związku ze składaniem jaj pod wodą. Zapewne znaczna większość tych chruścików została pobrana pod wodą (na co wskazuje duża ilość „wytartych” samic – z pustym odwłokiem lub z nielicznymi jajami; pozostałe samice miały odwłoki pełne jaj).
4. Wyraźnie widoczna jest również różnica w kondycji ryb pochodzących z Marivaara i Unarikängas. W tym drugim miejscu ryby były w znacznie lepszej kondycji (patrz tabela 2). Wiążę się to m.in. z bardziej intensywnym żerowaniem.
Obserwacje wędkarskie
1. Łowiłem prawie wyłącznie na obciążoną nimfę. W Unarikängas wyniki wędkarskie miałem dobre (w ciągu 2-3 godzin można było złowić 5-7 wymiarowych ryb oraz wiele krótkich). Ryb było dużo, w dodatku zupełnie przyzwoitych.
Inaczej było w okolicy Marivaara. Tam trzeba było bardzo mocno harować na złowienie jednej lub dwóch wymiarowych ryb. Trudność w ich złowieniu wynikała nie tylko ze słabego żerowania. Otóż prawdopodobnie były tam przełowione! Aż trudno w to uwierzyć, że w takiej głuszy, daleko od jakiejkolwiek miejscowości, miało to miejsce. A jednak. Wskazywały na to liczne lipienie z typowo rozdartym pyskiem oraz praktycznie brak większych ryb.
Nad wodą spotkałem kilku wędkarzy. Niektórzy z nich łowili na muszkę, a niektórzy na kulę wodną. Przypuszczam, że zwłaszcza tą drugą metodą odławia się duże ilości ryb.
2. Praktycznie brak było żerowania powierzchniowego, co potwierdza zawartość żołądków. W okolicy Marivaara od 24.00 przez kilka godzin w niektórych miejscach lipienie (głównie niewymiarowe) się spławiały, ale żerowały na wylatujących z wody chruścikach. Można to było łatwo mylnie zinterpretować jako żerowanie powierzchniowe. Zresztą sucha muszka była nieskuteczna.
3. Lipienie przebywały praktycznie tylko w najszybszych partiach rzeki. Było to zauważalne zwłaszcza w Marivaara co potwierdza tezę o roli wysokiej temperatury w ograniczeniu żerowania.
4. W odróżnieniu od sytuacji w Iijoki (patrz P&L za 1999), w Meltausjoki trochę lipieni złowiłem w stanowiskach za kamieniami. Prawdopodobnie związane to było z brakiem innych ryb w tych miejscach (w Iijoki za kamieniami liczne były pstrągi potokowe i płotki).
5. Potwierdzają się moje obserwacje z innych rzek (w tym polskich i włoskich), że zjadane imagines Baetis to są prawie wyłącznie samice (podobnie nie znam żadnych danych w literaturze ichtiologicznej dokumentujących żerowanie ryb na nich). Wynika to z faktu, że z zasady lot godowy tych jętek odbywa się nad lądem, co sprawia, że samce nie spadają na wodę. Samice zaś bardzo często wchodzą do wody w celu złożenia jaj, przez co stają się bardziej dostępne dla ryb.
Z tych obserwacji wynika bardzo istotny wniosek dla teorii wędkarstwa muchowego. Otóż w prawie całej literaturze muszkarskiej (opartej zresztą na niektórych pracach angielskich, np. Halforda, Harrisa i Goddarda) szeroko opisuje się jętki z rodzaju Baetis, podając wierne
-8-
imitacje wszystkich stadiów i nawet obu płci. W świetle moich danych nieuzasadnione jest wykazywanie imitacji samców imagines.
Nieco inaczej przedstawia się sprawa w przypadku jętek Ephemerella i z rodziny Heptageniidae. Te odbywają lot godowy nad wodą. Logiczne jest więc stosunkowo liczne występowanie samców w żołądkach ryb (ze wszystkimi konsekwencjami dla ich naśladownictwa).
