Wędkowanie w Finlandii. Cz. XVII. Dalsze lipienie z Iijoki
Wędkowanie w Finlandii. Cz. XVII. Dalsze lipienie z Iijoki
Po raz pierwszy nad Iijoki w południowej Laponii byłem w lipcu 1998 r. (patrz P&L za 1999). Kolejna okazja nadarzyła się 4-5 września 1999 r. Tym razem łowiłem w innych miejscach:
* około 20 km poniżej m. Taivalkoski. Rzeka ma tam szerokość 50-150 m. Na odcinku kilkunastu kilometrów są szerokie bystrzyny i znaczny spadek wody. W większości miejsc można swobodnie brodzić po prawie całej wodzie, choć miejscami są głębsze rynny;
* około 100 km niżej – koło wsi Kipina. Jest to już gruba woda, o szerokości 100-200 m. Bystrzyny przeplatają się z odcinkami prawie stojącej wody. W zasadzie nie ma mowy o przejściu rzeki na drugą stronę, choć w wielu miejscach można wygodnie brodzić.
Od dłuższego czasu poziom wody był bardzo niski, a sama woda czysta, choć o odcieniu brunatnym. W tych dwóch dniach temperatura powietrza była stosunkowo wysoka (w południe ponad 20ºC, słonecznie), choć wiał silny południowo-zachodni wiatr utrudniający łowienie.
Poniżej przedstawiam też dane dotyczące pokarmu lipieni złowionych w Iijoki przez moich fińskich kolegów z Oulu we wrześniu 1999 r. (7 ryb) i w październiku 2000 r. (4 ryby) w okolicy m. Taivalkoski. Te dane pozwalają lepiej zrozumieć zmiany w żerowaniu lipieni w tej rzece.
Odżywianie się i kondycja ryb
W materiale z początku września zwracają uwagę następujące elementy.
1. Stosunkowo dobre żerowanie. Średnia ilość ofiar wynosiła 135, przy czym należy podkreślić, że u niektórych ryb było bardzo dużo ofiar, u innych zaś niewiele.
-9-
2. Dominująca pozycja chruścików – Hydropsychidae i blisko spokrewnionego Arctopsyche (wszystkie wyglądają podobnie i stanowiły aż 83% ofiar), oraz Glossosomatidae (Glossosoma i Agapetus – razem 9.5% ofiar). Larwy tego ostatniego chruścika budują charakterystyczny domek (a raczej rodzaj skorupy lub pancerza) z drobnych kamyków. W żołądkach było ok. 10 całych takich domków, oraz bardzo dużo zniszczonych. Ilekroć znajduję w żołądkach ryb te chruściki oraz z rodziny Goeridae, nie mogę wyjść z podziwu skąd ryby wiedzą że pod tą skorupą kamieni jest coś do zjedzenia.
3. Ogromna ilość drobnych kamyków o średnicy do 2 mm. Stanowiły one około 50-90% zawartości żołądków. Wiele kamyków pochodziło z domków larw Glossosoma. Przypuszczam jednak, że wiele kamyków zostało pobranych z dna w trakcie poszukiwania larw tych chruścików. O dennym żerowaniu świadczy również obecność ślimaka przytulika - Anyclus fluviatilis (w jednym żołądku było ich 63), który zwykle jest przyczepiony do kamieni i bardzo rzadko jest unoszony w toni wodnej.
Od dłuższego czasu ryby wykazywały ten sam charakter odżywiania się, gdyż cały przewód pokarmowy do odbytu wypełniony był drobnymi kamykami.
4. Trudno jest mi ocenić, czy dominacja tych chruścików wynikała z selekcji. Prawdopodobnie ilość alternatywnego dostępnego pokarmu była niewielka, co sprawiło, że lipienie skoncentrowały swoją uwagę na warstwie dennej i przydennej.
5. Zawartość żołądka jednego lipienia z Kipiny była niemal identyczna, jak z okolicy Taivalkoski. Stąd wydaje się, że niemal na całej rzece był zbliżony charakter odżywiania się lipieni.
6. Współczynniki kondycji są stosunkowo niskie. Wydaje się, że ciepłe lato w 1999 r. (powodujące wysoką temperaturę wody) oraz stosunkowo niewielka ilość treściwego pokarmu (kamienie są przecież niestrawialne) leżą u źródeł tego stanu rzeczy.
Materiał z końca września i października pozwala wyciągnąć następujące wnioski.
1. W październiku zmniejsza się znaczenie chruścików Glossosomatidae. Wydaje się, że te chruściki stają się pokarmem lipieni głównie pod koniec lata i wczesną jesienią. Moje dane pasują bardzo dobrze do obserwacji poczynionych przez Fjellheim i Radduma (1998), według których Glossosoma intermedia był najbardziej aktywny pod koniec lata i w tym czasie wykazywał największą skłonność do spływania w wodzie (bez domku). To tłumaczyłoby jego zwiększoną dostępność dla ryb w tym okresie.
2. Mała ilość pokarmu w żołądkach ryb z października wydaje się wskazywać na niską dostępność organizmów innych niż chruściki. Poświadcza to obecność głowaczy i przejście na bardziej drapieżny tryb życia w warunkach zmniejszonej dostępności bezkręgowców. To zaś potwierdzałoby tezę o wymuszonym żerowaniu dennym pod koniec lata.
3. Większa ilość chruścików Brachycentrus subnubilus w żołądkach ryb jesienią należy wiązać z jego zwiększoną dostępnością w tym czasie, co poświadczają moje obserwacji z rzek Pomorza.
4. Porównując materiał z lipca, września i października wydaje się, że najbardziej intensywne żerowanie lipieni ma miejsce na początku września (123 ofiary na rybę). Potem prawdopodobnie systematycznie następuje zmniejszenie intensywności żerowania, ze wszystkimi konsekwencjami dla wędkarza.
Dane z lipca wskazują, że lipienie żerowały przez całą dobę, pobierając pokarm głównie w toni. O żerowaniu nocą (jest widno!) świadczy obecność wylatujących i dorosłych
-10-
Tabela 1. Zawartość żołądków 26 lipieni złowionych w Iijoki (skróty: l – larwa, pp – pływająca poczwarka chruścika, p - poczwarka, im – imago).
4-5.IX.1999 24-25.9.1999 7.X.2000
Ilość ryb: 15 7 4
Chruściki
Hydropsychidae1) l 1508 331
Arctopsyche ladogensis l 20 10
Glossosoma l 176 199 1
Glossosoma boltoni pp 1
Agapetus l 48
Glossosomatidae pp 1
Rhyacophila l 1
Rhyacophila p 1
Brachycentrus subnubilus l 1 8 35
Micrasema l 7 11
Leptoceridae l 2
Limnephilidae l 6
n.det. domki 1 14
n.det. im 2
Jętki
Baetis l 8 14
Heptagenia l 4 4 3
Ephemerella l 1
Muchówki
Simuliidae l 1 3 58
Simuliidae p 1 1
Simuliidae im 3
Chironomidae l 18 11 7
Chironomidae p 4
Widelnice
Diura l 6 12
Isogenus l 3
Perlodidae l 2
Nemoura l 1
Taeniopteryx nebulosa l 2
Mięczaki
Lymnaeidae 1 14
Ancylus fluviatilis 78 4
Sphaerium 1
Pisidium 2
n.det. 3 1
Erpobdella 1
Bezkręgowce lądowe
Hymenoptera 1
Coleoptera im 1
-11-
Lumbricidae 1
Cottus (głowacz) 2
Razem 1844 663 215
Ilość ofiar na 1 lipienia 123 95 54
1) Zidentyfikowałem dwa gatunki: Ceratopsyche nevae (dominujący) i Hydropsyche pellucidula.
Tabela 2. Zestawienie masy (W w gramach), długości całkowitej (TL w mm) i współczynników kondycji (K) lipieni z Iijoki.
Lp TL W K
1 301 226 0.75
2 301 240 0.80
3 304 265 0.87
4 310 293 0.95
5 313 267 0.85
6 314 254 0.81
7 314 285 0.91
8 319 300 0.94
9 321 275 0.86
10 322 312 0.97
11 332 300 0.93
12 351 348 0.99
13 356 410 1.15
14 384 424 1.10
15 402 585 1.45
chruścików. Dane z września wskazują na żerowanie dzienne, gdyż brak jest organizmów, które są aktywne w nocy, przy czym około 90% pokarmu jest pobrane z dna lub tuż nad nim.
5. Współczynnik kondycji w lipcu były nieznacznie wyższe niż we wrześniu. To zaś wskazywałoby na gorsze warunki pokarmowe pod koniec lata, choć nie można wykluczyć ujemnego wpływu na kondycję wysokiej temperatury wody w lecie 1999 r. i w związku z tym mniejszej ilości pobranego pokarmu.
Wnioski wędkarskie
Łowiłem wyłącznie na obciążoną nimfę. Pierwszego dnia w ciągu 5 godzin łowienia miałem 5 lipieni powyżej 30 cm, 4 krótkie, a jeden mi spadł. Drugiego dnia w ciągu 4 godzin miałem 3 wymiarowe ryby i 4 krótkie. W okolicy Kipiny w ciągu trzech godzin złowiłem dwa potokowce po około 35 cm, jednego wymiarowego lipienia i 2 krótkie.
Najbardziej skuteczne były brązowe nimfy (co było zgodne z wyglądem ofiar w żołądkach ryb), prowadzone przy samym dnie.
Oceniam, że w rzece było sporo ryb. Jednakże wydaje się, że były one stosunkowo trudne do złowienia z uwagi na charakter żerowania (pobieranie pokarmu z dna i tuż nad nim) oraz bardzo silny wiatr.
Literatura cytowana:
Fjellheim A., Raddum G.G. 1998. Life cycle and drift of Glossosoma intermedia (Trichoptera: Glossosomatidae) in western Norway. Verh. Internat. Verein. Limnol. 26: 2048-2052.
