Wędkowanie w Finlandii. Cz. XXII. Sieje
Wędkowanie w Finlandii. Cz. XXII. Sieje
W Finlandii sieja jest jednym z pospolitych gatunków ryb w jeziorach, a także w Zatoce Fińskiej i Botnickiej. Z uwagi na wysokie walory smakowe należy do najbardziej cenionych ryb. Dlatego stanowi przedmiot intensywnych połowów, zwłaszcza przy użyciu sieci stawnych. Jest też obiektem zainteresowania wędkarzy, choć z zasady nie jest łatwą rybą do złowienia na wędkę.
Poniżej podaję informacje o połowie siei w czterech wodach – Zatoce Fińskiej koło Helsinek, Zatoce Botnickiej u ujścia rzeki Tornio oraz w jeziorach Kurtti i Valkeisjärvi w Laponii. Miałem niewiele okazji by ją łowić, choć muszę przyznać, że – w odróżnieniu od lipienia – do niedawna nie działała ona na mnie jak magnes. Nadmienię, że w Finlandii występuje kilka gatunków siei (Coregonus lavaretus, C. megalops, C. maraena, C. oxyrinchus, C. widegreni, C. peled i C. pidschian), ale ich systematyka jest skomplikowana.
Okolice Helsinek
Jeśli chodzi o sieje w wodach przybrzeżnych Zatoki Fińskiej, to wprowadzenie mnie w tajniki ich połowu zawdzięczam ś.p. Andrzejowi Pudelskiemu z Helsinek. W pobliżu miasta znalazł on kilka miejsc, w których znakomicie łowi się te ryby z gruntu. Łowi się je tylko od zejścia lodu, czyli czasem już od końca marca, do początku maja. Później, wraz ze wzrostem temperatury, ryby oddalają się od brzegu. Preferują miejsca o podłożu piaszczystym i żwirowym.
Przynętą są dżdżownice, nawet duże. Zazwyczaj Andrzej przywoził je z Polski przy okazji wyjazdu na święta wielkanocne. Czasem korzystał z uprzejmości jakiegoś znajomego, przewożącego ten cenny ładunek samolotem.
-5-
Sieje połykają przynętę równie zdecydowanie jak węgorze. Na ogół wędka podskakuje na brzegu, jakby było silne trzęsienie ziemi. Nie trzeba się wcale spieszyć i przycinać, bo ryba zahacza się sama. Połów jest więc prosty. Najwięcej brań jest w godzinach południowych. Dawniej w najlepsze dni można było złowić nawet ponad 30 ryb w ciągu dnia. Obecnie ryby są trochę przełowione, bo miejscowi Finowie nauczyli sie łowić sieje w ten sposób.
Niedaleko Helsinek w jednym niewielkim, ale głębokim, jeziorze z krystalicznie czystą wodą (Kaitalampi), od sierpnia do początku października wielokrotnie obserwowałem pływające sieje. Od połowy września gromadziły się w stada liczące od kilku do kilkudziesięciu sztuk. Nieraz pływały wtedy pod samą powierzchnią wody filtrując plankton i wystawiając część pyszczka ponad wodę. Czasem widziałem wędkarzy próbujących złowić je na małą sztuczną muszkę. Nie zauważyłem, by którykolwiek z nich odniósł sukces. Ale może ważniejsze jest gonienie króliczka, niż złapanie go.
Jeśli chodzi o rzeki, to nie złowiłem w nich żadnej siei. Moi przyjaciele fińscy natomiast informowali mnie o złowieniu siei w różnych rzekach, na ogół na niewielkie muszki. Trafiały się okazałe ryby, nawet ponad 1.5 kg. W październiku natomiast można złowić sieję wędrowną, która wchodzi z morza do rzek na tarło. Znajomy Fin Veli-Pekka Rusanen z Helsinek łowił je nierzadko o świcie na sztuczną muszkę. Według niego, jest to najlepsza pora do połowu tej ryby u ujścia rzek podczas wędrówki tarłowej.
Zatoka Botnicka
Podczas wyjazdów na lipienie w północnej części Zatoki Botnickiej na muszkę złowiłem (przypadkowo) także dwie nieduże (poniżej 30 cm) sieje. Łowiłem wtedy na mokre muszki ściągane agresywnie.
Kurttijärvi
To jezioro jest położone kilkanaście kilometrów na południe od m. Taivalkoski. Z niego wypływa potok Oudonjoki, opisany wcześniej (zob. P&L nr 21). Jezioro ma ponad kilometr długości, a woda ma odcień brunatny. Głębokość nie jest duża (maksymalna ok. 5-7 metrów).
W jeziorze łowiłem kilka razy w lipcu 1998 r. Nie mając wówczas jeszcze dobrego rozeznania w sprawie miejscowej ichtiofauny, a także jej zwyczajów, łowiłem głównie na spinning. Na niedużą (nr 2) błystkę obrotową złowiłem, poza nielicznymi okoniami i szczupakami, także dwie sieje (35 i 40 cm). Próbowałem też na muszkę, ale miałem chyba tylko jedną rybę. Trudno jest mi wyciągnąć jakieś wnioski z tamtego wyjazdu, poza tym, że tę rybę można złowić na stosunkowo dużą przynętę, jaką jest błystka obrotowa.
Valkeisjärvi
To jezioro znajduje się około 75 km na zachód od m. Oulu. Ma niecały kilometr długości, ale jest płytkie (maksymalna głębokość wynosi 3.5 m, średnia 1-1.5 m). Woda jest czysta, ale o odcieniu brunatnym. W zasadzie nie ma w nim roślinności wystającej z wody, poza jednym niewielkim odcinkiem długości około 100 m przy brzegu. Sam brzeg jest typowy dla wód lapońskich – niezbyt gęsto porośnięty sosnami i brzozami.
Jezioro jest prywatne. W celu połowu ryb należy wykupić na miejscu licencję dzienną (w 2006 r. - 13 euro) lub roczną (100 euro). Limit wynosi trzy ryby łososiowate na dobę.
-6-
Jezioro słynie, nawet w skali kraju, z dużej ilości okazałych siei. Ryby pochodzą z zarybień (palczakami). Rosną jak na drożdżach, ale nie wiadomo, czy się rozmnażają. Największe osobniki mają ponad 60 cm i 2 kg, a złowienie ryb o długości około 40 cm jest na porządku dziennym. Są też pstrągi potokowe i tęczowe (także z zarybień). Naturalna populacja ryb składa się ze szczupaka i okonia, których nie ma jednak wiele.
Nad wodą byłem dwukrotnie w 2006 r. Łowiłem z łodzi w towarzystwie Mikko Halonena z Oulu, dobrze znającego tę wodę.
- 9 czerwca w godzinach 16.00-18.00. Wiał silny i porywisty wiatr zachodni. Było pochmurno. Nie mieliśmy żadnego brania. Nie stwierdziliśmy też oznak żerowania powierzchniowego.
- 10 czerwca w godzinach 10.00-14.30. Pogoda się zmieniła – wiał słaby wiatr, było słonecznie i ciepło. Z rana nic się nie działo. W południe natomiast w miejscach zawietrznych sieje zaczęły żerować intensywnie, głównie na wylatujących jętkach Leptophlebia vespertina. Mikko i ja mieliśmy co kilka minut branie. Zazwyczaj brały ryby w granicach 40 cm długości. Największa, jaką czułem na kiju, miała około 50 cm, ale po silnym „odjeździe” się spięła.
Łowiliśmy na raczej niewielkie (#14-10) muszki. Mikko preferował różne odmiany małych nieobciążonych nimf z bażanta, przypominających jętki Leptophlebia. Łowił także na niewielkie suche muszki. Jego zdaniem generalnie lepiej jest łowić na cienką żyłkę (0.12).
Ja natomiast próbowałem na różne niewielkie mokre muszki, w tym Zulu. Ściągałem je powoli tuż pod powierzchnią wody. Też były skuteczne. Branie było na ogół zdecydowane – dobrze widoczne zgarnięcie muszki (kółko na wodzie) lub silne pociągnięcie (gdy muszka było nieco głębiej). Ryby były waleczne.
Dzięki uprzejmości Mikko i innych fińskich wędkarzy otrzymałem do analizy zawartość żołądków 59 siei złowionych w tym jeziorze w następujących okresach: 14 maja – 4 sierpnia 2001, 1-28 czerwca 2002, 7 czerwca - 2 lipca 2003 i 22 maja – 20 czerwca 2004. Ich długość wahała się od 34 do 57 cm (średnio 47 cm). Te dane, wraz z trzema siejami złowionymi podczas mojego pobytu (wydzielonymi w tabeli), a także jednym dużym pstrągiem potokowym (wspomnianym wcześniej na łamach P&L nr 29, w artykule o ważkach), są podane w tabeli 1. Pozwalają one poznać mechanizm żerowania siei, mający duże znaczenie z punktu widzenia wędkarzy muchowych, a także szereg interesujących aspektów biologii niektórych ofiar.
Uwagi o ofiarach ryb
1. Chruścik Phryganea bipunctata. Przedstawiciele rodziny Phryganeidae należą do największych chruścików (3-4 cm długości). Są więc również atrakcyjnym kąskiem dla ryb.
Zwraca uwagę duża liczba wylinek – 69 sztuk (największa liczba u jednej ryby – aż 13). Jest to sporo, zwłaszcza w porównaniu do znacznie mniejszej liczby pływających poczwarek (razem tylko 5). To zaś oznacza, że wylinki są łatwo dostępne dla ryb. Długo pozostają w wodzie, a także nie poruszają się (szybkie płynięcie pływających poczwarek ku powierzchni wody zapewne zmniejsza możliwość stania się ofiarą ryb).
Zapewne jako duży „obiekt” wylinki mogą stanowić atrakcyjny kąsek dla ryb, choć wartość energetyczna wylinek jest niewielka. Generalnie wylinki poczwarek i larw rzadko są zjadane przez ryby. Jeśli już, to głównie owadów o większych wymiarach (np. w rzekach jętek Heptageniidae), albo przez ryby pochodzenia hodowlanego (nie potrafią odróżnić właściwego pokarmu od „śmieci”). Moje dotychczasowe dane wskazują, że w jeziorach jest
-7-
to zjawisko nieco częstsze, niż w rzekach. Nadmienię, że w żołądku pstrąga z jeziora Kirakka (zob. P&L nr 25) w północno-wschodniej Laponii również stwierdziłem dwie wylinki Phryganeidae.
Znacznie ważniejsze od pływających poczwarek są imagines (razem 30 osobników). Jest to dla mnie nieco zaskakujące, gdyż odbiega od sytuacji w rzekach, w których pływające poczwarki wielu chruścików stanowią ważny składnik pokarmu ryb. Być może, że brak większej liczby pływających poczwarek wynika z faktu, iż jezioro jest płytkie. „Podróż” z dna ku powierzchni wody jest więc krótka, co ogranicza możliwość stania się ofiarą ryb. Ponadto, pływające poczwarki Phryganeidae (największe ze wszystkich naszych chruścików), niczym rakiety woda-powietrze, stosunkowo szybko płyną ku powierzchni wody, zmniejszając w ten sposób ryzyko pożarcia przez ryby.
Duża liczba samic imagines (28) wskazuje, że zjadane są przede wszystkim osobniki składające jaja. W moim materiale te chruściki pojawiły się już w połowie czerwca.
2. Chruścik Molanna albicans. Jest on stosunkowo duży (ok. 10 mm długości). Z tego względu zwraca uwagę brak wylinek tego chruścika w porównaniu do poprzedniego gatunku. Tym bardziej, że w okresie połowu był ich wylot.
Zjadane były głównie pływające poczwarki (85♂i 77♀). Nieco mniej było imagines (44♂ i 12♀). Zwracam jednak uwagę, że liczba pływających poczwarek i imagines jest szacunkowa (a nie dokładna), z uwagi na rozkład enzymatyczny osobników i trudności w ich identyfikacji. Dotyczy to także dwóch innych gatunków wykazanych w tabeli 1 - Cyrnus flavidus i Mystacides longicornis.
Zastanawia duża rola samców imagines, obecnie trudna do wyjaśnienia. Może zjadane były osobniki jeszcze przebywające na wodzie po wylocie? Za tą tezą przemawiałaby większa liczba samców zarówno wśród pływających poczwarek, jak i imagines.
3. Chruścik Cyrnus flavidus. Jest on raczej mały (poniżej 1 cm długości). Pływających poczwarek (35 osobników) było znacznie mniej, niż imagines (161♂ i 15♀). Podobnie jak w przypadku poprzedniego gatunku zadziwia większa liczba, wręcz dominacja samców imagines. Wydaje się, że samice rzadko spadają na wodę lub siadają na niej. Może nie składają jaj w czasie biegu po wodzie, przynajmniej dalej od brzegu? Raczej nie wchodzi w rachubę zjadanie samców pozostających na wodzie, gdyż jest ich (pływających poczwarek) mniej, niż samic, a u imagines jest odwrotna relacja.
4. Chruścik Holocentropus dubius. Zjadane były wyłącznie jasnoróżowe larwy, zazwyczaj około 1 cm długości. U niektórych ryb było ich dużo (największe liczby: 154, 114 i 40 osobników). Zapewne pobierane były w toni, choć z zasady przebywają one w sieciach na dnie. To zaś oznacza, że czasem wychodzą z sieci i unoszą się w toni. Nadmienię, że w czerwcu 2001 r., podczas pobytu w Muotkan Ruoktu w północnej Laponii, brodząc w niedużym jeziorze w wodzie widziałem pojedyncze pływające larwy chruścików (być może, że H. dubius, gdyż były podobne, ale nie zabrałem żadnego osobnika w celu identyfikacji), co mnie zaintrygowało, gdyż stanowiły łatwy łup ryb.
5. Jętka Leptophlebia vespertina. Jest to gatunek o niedużych rozmiarach (ok. 1 cm), wylatujący wczesną wiosną. Czasem na wodzie pojawia się w dużych ilościach, co sam widziałem.
Zjadane są głównie larwy unoszące się ku powierzchni wody w celu przeobrażenia w subimago. Największe liczby larw stwierdzonych w żołądkach ryb, to: 508, 307, 165, 139 i 82 osobniki.
-8-
Tabela 1. Zawartość żołądków 62 siei (Coregonus sp.) i jednego pstrąga (Salmo trutta) z jeziora Valkeisjärvi w Laponii, złowionych w latach 2001-2004 i 11-12.VI.2006.
Gatunek: Sieje Pstrąg
Miesiąc: V VI VII VIII VI.06 VI
Liczba ryb: 5 40 8 6 3 1
Chruściki
Phryganeidae l 1
Phryganea bipunctata wyl. 58 8 3
P. bipunctata pp ♂ 5 2
P. bipunctata im ♂ 2
P. bipunctata im ♀ 20 3 1 4
Phryganea grandis im ♂ 1
P. grandis3) im ♀ 1
Agrypnia obsoleta1) l 1
A. obsoleta3) im ♀ 1
Molanna albicans pp ♂ 58 14 12 1
M. albicans pp ♀ 48 18 7 4
M. albicans im ♂ 33 5 6
M. albicans im ♀ 4 6 2
Cyrnus flavidus1) pp 4
C. flavidus pp ♂ 7 7
C. flavidus pp ♀ 14 2 1
C. flavidus im ♂ 152 6 3
C. flavidus im ♀ 12 2 1
Mystacides longicornis1) l 1
M. longicornis im ♂ 3
M. longicornis im ♀ 1
Oecetis ochracea3) im ♀ 1
Hydroptilidae l 47 18
Holocentropus dubius1) l 151 4 308 2
n. det. d 1 1
n. det. l 1 3 1
Jętki
Leptophlebia vespertina l 1338 63
L. vespertina sub 239 7
Ephemera sub 1
Muchówki
Chironomidae l 30 69 3 27
Chironomidae p 293 245 9 9 2 3
Chironomidae im 3
Ceratopogonidae l 17 163 4 989
Chaoboridae l 4
Simuliidae im 1
n. det. im 1 38 1
Corixidae 6
Coleoptera
-9-
n. det. l 1 1
n. det. im 253 3 6 1
Ważki
Enallagma cyathigerum4) l 2 1
E. cyathigerum4) im ♂ 2 2
Cordulia aenea4) im ♂ 14
Anisoptera l 1
Skorupiaki
Asellus aquaticus 307 3283 83
Bosmina2) (plankton) [5]
Hydracarina 5 8 1 19
Bezkręgowce lądowe
Homoptera 1
Hymenoptera 4 1
Formicidae 110 30 4 3
Heteroptera 2 1
Pentatomidae 1
Aranei 6
Pisces (ryby) 1
1) Det. A. Rinne
2) Det. prof. dr hab. J. Pijanowska
3) Det. prof. dr hab. S. Czachorowski
4) Det. dr P. Buczyński
Subimagines są zjadane w znacznie mniejszych ilościach. Największa liczba subimagines w jednej rybie to 47 osobników. W literaturze jest podane, że larwy nie przeobrażają się na powierzchni wody, lecz wychodzą z wody po roślinie i dopiero tam zrzucają wylinkę. Duża liczba larw, a także subimagines na wodzie i w żołądkach ryb wydaje się wskazywać, że w Valkeisjärvi dużo osobników przeobraża się na powierzchni wody.
Zwraca uwagę brak imagines. Lot godowy odbywa się nad lądem, więc samce spadają na ziemię. Samice natomiast składają jaja podczas lotu, dotykając wody końcem odwłoka. Ciekawe, gdzie spadają martwe samice? Na wodę, czy na ląd? A może ryby ich unikają? Nie wiem.
6. Muchówki Ceratopogonidae. Na pierwszy rzut oka przypominają one larwy ochotek. Są jednak cieńsze i z charakterystyczną segmentacją ciała. W żołądkach stwierdziłem osobniki od 5 do 15 mm długości. U kilku ryb było dużo larw (713, 268 i 135 osobników). W Polsce rzadko stają się ofiarami ryb. W Finlandii natomiast czasem często.
7. Ośliczka Asellus aquaticus. Jest to najważniejsza ofiara siei w tym jeziorze. Największe stwierdzone liczby w żołądkach ryb to: 1282, 916, 483, 315, 302, 107 i 98 osobników. Ośliczki mogą być pobierane bezpośrednio z dna. Moim zdaniem bardziej prawdopodobne jest jednak zjadanie ich, gdy pływają nad nim. Ten wniosek opieram na dużej liczbie ośliczek, które stwierdziłem w żołądkach szczupaków złowionych koło Helsinek, gdyż te ryby nie pobierają pokarmu z dna.
8. Chrząszcze (Coleoptera). W żołądkach ryb było dużo imagines chrząszczy lądowych, które trafiły na wodę z nabrzeżnej roślinności. Największe stwierdzone liczby to 149 i 51 osobników. Szczegółowy wykaz gatunków w materiale z lat 2001-2003, został podany w innej pracy (Cios i Mokrzycki 2005).
-10-
9. Mrówki (Formicidae). Stosunkowo dużo było mrówek (największe stwierdzone liczby: 46 i 19). Były to duże osobniki (ok. 1 cm długości), głównie uskrzydlone.
10. Plankton (Bosmina). Był on w żołądkach pięciu ryb, złowionych w następujących terminach – 7.VI, 30.VI, 7.VII i 19.VII. Stanowił on wówczas znaczną część masy pokarmu. Trudno mi obecnie wyciągnąć jakieś wnioski dotyczące planktonu.
Biologia odżywiania się siei
1. W jeziorze Valkeisjärvi w ciepłej porze roku sieja odżywia się głównie bezkręgowcami, zwłaszcza ośliczką, chruścikami i jętkami. Wiele z tych ofiar (zwłaszcza chruściki z rodziny Phryganeidae) jest stosunkowo dużych wymiarów (ponad 3 cm długości). Obecność jednej niedużej ryby, a także złowienie przeze mnie siei na spinning w jeziorze Kurtti, wskazuje nawet na drapieżnictwo u niektórych osobników.
2. Plankton stanowi niewielką część pobieranego pokarmu (z literatury natomiast wynika, że sieje często odżywiają się planktonem). Warto jednak zwrócić uwagę, że w żołądkach ryb, w których był plankton, stwierdziłem także sporo jętek L. vespertina i chruścików H. dubius. Oznacza to, że planktonożerne sieje nie muszą odrzucać innego pokarmu.
3. Ryby żerują głównie w toni wodnej, pobierając wszelkie pływające bezkregowce. Żerowanie denne prawdopodobnie nie odgrywa większej roli, choć jest ono możliwe w przypadku ośliczek. Obecność kilku chruścików domkowych również wydaje się wskazywać na pobieranie pokarmu z dna.
4. Żerowanie powierzchniowe może mieć czasem duże znaczenie w przypadku niektórych ryb. Początkowo wiosną ryby pobierają z powierzchni wody prawie wyłącznie jętki Leptophlebia. Później, w miarę wzrostu temperatury powietrza i wiążącej się z tym aktywności bezkręgowców lądowych, sieje pobierają głównie chruściki, chrząszcze i mrówki (ale te dwie ostatnie ofiary mogą być też zjadane, gdy są przytopione).
5. U większości ryb stwierdziłem dominację jednej ofiary lub jednego typu pokarmu. To zaś może oznaczać, że wiele ryb przyjmuje strategię selektywnego odżywiania się na określonej ofierze lub w pewnej strefie wody. Dotyczy to zwłaszcza przypadku zwiększonej dostępności określonego pokarmu. Są to wnioski tymczasowe, gdyż zbyt słabo jeszcze znam sieję.
6. Jeśli chodzi o sezonowość pokarmu, to w maju pobierane są tylko ofiary bliżej dna (larwy ochotek i ośliczki). W pierwszej połowie czerwca dominują ośliczka, jętka L. vespertina i larwy H. dubius. Od końca czerwca do początku sierpnia prym wiodą chruściki (wylinki, pływające poczwarki i imagines), a okazjonalnie bezkręgowce lądowe.
7. Duża ilość pokarmu wydaje się wskazywać, że w ciepłej porze roku sieje żerują cały dzień. Żerowanie powierzchniowe natomiast może być uzależnione od warunków pogodowych (w czerwcu sprzyjają mu brak wiatru i wyższa temperatura powietrza). Podobnie najlepsze miejsca połowu zależą od tych warunków (lepsze są miejsca zawietrzne).
Wnioski wędkarskie
1. Połów siei na muszkę jest niezwykle emocjonujący, dostarczając znakomitego sportu. Nawet najbardziej wymagający wędkarz uzna ich połów za frajdę. Podczas pobytu w Laponii warto więc poświęcić trochę uwagi tej rybie.
2. Żerowanie siei na dużych bezkręgowcach to dobra wiadomość dla wędkarzy, gdyż wskazuje na możliwość połowu na muszkę (populacje siei żerujących na planktonie z zasady nie mają większego znaczenia wędkarskiego). Połów na muszkę jest ułatwiony faktem, że
-11-
ryby przebywają na płyciznach (znakomicie łowi się ryby na wodzie o głębokości zaledwie jednego metra), a także z powodu ich zainteresowania pokarmem przy powierzchni wody (przynęty tuż pod powierzchnią i na wodzie).
3. Zawartość żołądków wskazuje, że gama skutecznych muszek powinna być szeroka. Ryby pobierają zarówno małe, jak i duże (ponad 3 cm długości) ofiary. Różna jest także barwa ofiar. Zdaniem Mikko w okresie wylotu jętki L. vespertina najlepsze wyniki miał on na nieduże muszki z bażanta, dosyć dobrze oddające ogólny wygląd larw. Jeśli chodzi o późniejszy okres, to wydaje się, że warto łowić na większe muszki ogólnie przypominające pływające poczwarki chruścików. Nieśmiertelne Red Tag i Zulu też powinny być skuteczne, zwłaszcza w przypadku żerowania na bezkręgowcach lądowych.
4. Jeśli chodzi o suche muszki, to małe doświadczenie z siejami nie upoważnia mnie do wysuwania głębszych wniosków. Tym niemniej z pewnością warto być przygotowanym na trzy warianty, w zależności od charakteru żerowania ryb: nieduże tradycyjne suche szarobrązowe muszki jętko-podobne (np. typu CDC), wszelkie chruściki (brązowe i czarne, od małego do dużego, nawet #6!; naśladują także imagines chrząszczy lądowych) i mrówki (#10).
5. Moje doświadczenie z 11-12 czerwca wskazuje, że w tym czasie najlepszym miejscem połowu były okolice zawietrzne. Zapewne było to związane z warunkami pogodowymi i niską temperaturą powietrza. Nie wykluczam, że nieco później, w miarę wzrostu temperatury, wiele ryb może żerować w strefie nawietrznej, gdyż wiatr może nawiać tam większą ilość pokarmu znajdującego się na powierzchni wody, lub tuż pod nią (zwłaszcza wylinki chruścików i bezkręgowce lądowe).
6. Przedstawione tu wnioski i obserwacje, dotyczące także zachowania się bezkręgowców, mogą mieć zastosowanie także w odniesieniu do innych niedużych jezior w Laponii. Odnosi się to zwłaszcza do wód o charakterze nizinnym.
Literatura cytowana
Cios S., Mokrzycki T. 2005. The role of Coleoptera as food of Salmonoidea (Pisces). [W:] J. Skłodowski, S. Huruk, A. Barševskis, S. Tarasiuk (red). Protection of Coleoptera in the Baltic Sea Region. Warszawa, s. 205-212.